از صنف پنهانی تا روایت صدای دختران؛ تمنا، دختری که سکوت را به روایت تبدیل کرد

نویسنده:

«شما دخترها را چه به درس خواندن؟» این جمله، آخرین چیزی بود که تمنا و هم‌صنفی‌هایش در یکی از روزهای حضور در یک صنف پنهانی انگلیسی شنیدند؛ جمله‌ای که با ورود ناگهانی طالبان به صنف، فضای آموختن را به ترس و نگرانی تبدیل کرد. دخترانی که تنها برای یادگیری و ادامه‌ی آموزش گرد هم آمده بودند، ناچار شدند کتاب‌ها و درس‌های‌شان را نیمه‌تمام بگذارند و صنف را ترک کنند. آن روز، تمنا زودتر از همیشه به خانه برگشت، اما چیزی که با خود آورد، تنها خاطره‌ی یک روز دشوار نبود، بلکه اندوه از دست‌دادن فرصتی دیگر برای آموختن بود.

وقتی مادر تمنا دلیل بازگشت زودهنگام او را پرسید، دیگر نتوانست بغض‌اش را پنهان کند و گفت: «دروازه‌ی مراکز به روی دختران بسته شده است.» برای او، این اتفاق تنها پایان یک صنف انگلیسی نبود، بلکه یادآوری تلخی از شرایطی بود که مسیر آموزش و آینده‌ی هزاران دختر را تغییر داده بود. تمنا نیز مانند بسیاری از دختران افغانستان، پیش از آن برای زندگی خود برنامه‌های مشخصی داشت و با امید به آینده می‌نگریست، اما اکنون باید با واقعیتی روبه‌رو می‌شد که ادامه‌دادن مسیر تحصیل را برایش دشوار و دسترسی به فرصت‌های آموزشی را محدود کرده بود.

پیش از آن‌که شرایط افغانستان تغییر کند، تمنا روزهایش را با برنامه‌ریزی و یادگیری سپری می‌کرد. از صبح زود در کورس‌های آموزشی شرکت می‌کرد، برای کانکور آمادگی می‌گرفت و در کنار آن، کُدینگ می‌آموخت. علاقه‌ی اصلی او تحصیل در رشته‌ی کمپیوترساینس بود و آرزو داشت در آینده استاد دانشگاه کابل شود و در کنار تدریس، به طراحی وب‌سایت و برنامه‌های کاربردی بپردازد. او برای آینده‌اش هدف‌های روشنی داشت و باور می‌کرد که با تلاش و پشتکار می‌تواند به آن‌ها برسد. اما تغییر وضعیت کشور، بسیاری از فرصت‌هایی را که برای رسیدن به این آرزوها نیاز داشت، از میان برد.

با بسته‌شدن دروازه‌های مکاتب و مراکز آموزشی به روی دختران، برنامه‌های تمنا نیز مانند هزاران دختر دیگر با وقفه روبه‌رو شد. او دیگر نمی‌توانست روزهایش را مانند گذشته با درس، کورس و آمادگی برای آینده سپری کند. فرصت‌هایی که پیش از آن بخشی از زندگی روزمره‌اش بودند، به آرزوهایی دور تبدیل شدند. تمنا هنوز روزهای پایانی مکتب را به یاد دارد؛ روزهایی که با لباس سیاه و چادر سفید به مکتب می‌رفت و تصور نمی‌کرد روزی از ادامه‌ی همان مسیر محروم شود. او درباره‌ی آن روزها می‌گوید: «وقتی دروازه‌های آموزش بسته شد، تمام برنامه‌هایی که برای آینده داشتم، ناگهان متوقف شدند.»

این تغییر برای تمنا تنها محرومیت از حضور در صنف و مکتب نبود؛ بلکه از دست‌دادن مسیری بود که برای ساختن آینده‌ی خود انتخاب کرده بود. او درباره‌ی احساس‌اش در آن روزها می‌گوید: «احساس می‌کردم زندگی‌ام به پایان رسیده است؛ نه به این معنا که دیگر نفس نمی‌کشیدم، بلکه به این معنا که آینده‌ی را که با امید ساخته بودم، ناگهان از دست داده بودم.» روزهایی که پیش از آن با برنامه‌ریزی و انگیزه آغاز می‌شد، اکنون با نگرانی و پرسش‌های بی‌پاسخ درباره‌ی آینده می‌گذشت. با این حال، تمنا و شماری از دختران دیگر تلاش کردند از هر فرصت ممکن برای ادامه‌ی یادگیری استفاده کنند؛ هرچند همان فرصت‌های محدود نیز با دشواری همراه بود.

پس از تعطیل‌شدن صنف پنهانی انگلیسی، تمنا تصمیم گرفت مدتی از درس فاصله بگیرد و به یادگیری مهارتی دیگر روی آورد. او هنر دست‌دوزی را انتخاب کرد و تلاش کرد با فراگیری این هنر، روزهایش را پربارتر سپری کند. پس از مدتی توانست برای خودش لباسی طراحی کند؛ تجربه‌ای که مهارتی تازه به او آموخت، اما نتوانست جای علاقه‌ی اصلی‌اش به تحصیل را بگیرد. تمنا در این باره می‌گوید: «یک مدت کوتاه از درس دور ماندم و دست‌دوزی یاد گرفتم. بعد از یادگیری، برای خودم یک لباس طراحی کردم، اما خوشحالی‌ای را که از درس‌خواندن داشتم، احساس نمی‌کردم. چون هدف اصلی من تحصیل بود، اما چاره‌ای نداشتم.»

در همین شرایط، پدر تمنا تصمیم گرفت خانواده را از افغانستان خارج کند تا فرزندان‌اش بتوانند در محیطی دیگر به زندگی و آموزش ادامه دهند. مهاجرت به پاکستان برای تمنا تصمیم آسانی نبود؛ زیرا باید سرزمینی را ترک می‌کرد که کودکی، خاطرات و بخش بزرگی از آرزوهایش در آن شکل گرفته بود. او می‌گوید: «ترک وطن برایم سخت بود. من در همان سرزمین بزرگ شده بودم و خاطرات زیادی از آن داشتم. وقتی از افغانستان بیرون شدم، فقط خانه و محل زندگی‌ام را ترک نکردم؛ احساس می‌کردم بخشی از خاطرات و آرزوهایم را نیز آن‌جا جا می‌گذارم.» با وجود این دشواری‌ها، خانواده امیدوار بودند که مهاجرت بتواند فرصت‌های تازه‌ای برای ادامه‌ی زندگی و تحصیل فرزندانشان فراهم کند.

آغاز زندگی در پاکستان برای تمنا و خانواده‌اش با دشواری‌های فراوان همراه بود؛ زیرا سازگاری با محیط تازه و فاصله‌گرفتن از سرزمین و خاطرات گذشته، زمان می‌برد. با گذشت زمان، شرایط برای او بهتر شد و توانست بار دیگر به یادگیری و فعالیت‌های آموزشی بازگردد. تمنا درباره‌ی این دوره می‌گوید: «آمدن به پاکستان برای همه‌ی ما سخت بود، اما با مرور زمان عادت کردیم. توانستم بدون ترس درس بخوانم، کار کنم و مهارت‌های تازه یاد بگیرم.» فراهم‌شدن این فرصت، زمینه‌ای شد تا او بار دیگر به آرزوی ادامه‌ی تحصیل فکر کند و برای بازگشت به مسیر آموزش، تصمیم تازه‌ای بگیرد.

آشنایی با دانشگاه آنلاین زن، فرصت دیگری برای ادامه‌ی تحصیل در اختیار تمنا قرار داد. او توانست آموزش خود را در این دانشگاه از سر بگیرد و در کنار درس‌خواندن، در فعالیت‌های دانشگاهی نیز سهم بگیرد. تمنا مسئولیت نمایندگی صنف را بر عهده گرفت و تلاش کرد از فرصت تازه‌ی که برایش فراهم شده بود، به‌خوبی استفاده کند. با این حال، انتخاب رشته برای او تنها تصمیمی تحصیلی نبود؛ بلکه با علاقه و هدفی شخصی پیوند داشت. او این بار رشته‌ی ژورنالیزم و ارتباطات را انتخاب کرد؛ زیرا می‌خواست از طریق رسانه، درباره‌ی زندگی و مشکلات دخترانی سخن بگوید که صدای‌شان کمتر شنیده می‌شود.

تمنا درباره‌ی دلیل انتخاب این رشته می‌گوید: «یکی از دلایل اصلی انتخاب ژورنالیزم و ارتباطات این بود که همیشه آرزو داشتم صدای دخترانی باشم که صدایشان شنیده نمی‌شود؛ دخترانی که از حق آموزش، انتخاب و بیان آرزوهایشان محروم شده‌اند. می‌خواهم از طریق رسانه، روایت‌گر زندگی و مشکلات آن‌ها باشم و داستان‌هایی را بازگو کنم که شاید کمتر کسی فرصت شنیدنشان را داشته است.» این انتخاب، پیوندی میان تجربه‌های شخصی او و علاقه‌اش به فعالیت رسانه‌ی ایجاد کرد. چون تمنا خود یکی از دخترانی بود که محرومیت آموزشی را تجربه کرده و اکنون می‌خواست این تجربه‌ها را به روایت تبدیل کند.

پس از انتخاب رشته، تمنا به‌تدریج در فعالیت‌های رسانه‌ی نیز تجربه کسب کرد. تهیه‌ی خبر، انجام مصاحبه و حضور در برنامه‌های آنلاین، بخشی از فعالیت‌های آموزشی و کاری او شد و علاقه‌اش به روایت مسائل اجتماعی را بیشتر کرد. او آرزو دارد روزی در یک رسانه‌ی معتبر تلویزیونی فعالیت کند و از طریق تهیه‌ی گزارش، انجام مصاحبه و ساخت برنامه‌های اجتماعی، به موضوعاتی بپردازد که زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهند. به‌ویژه می‌خواهد داستان دخترانی را بازگو کند که با وجود محدودیت‌ها، هنوز برای آینده‌ی خود آرزوهایی دارند، اما فرصت کافی برای بیان تجربه‌ها و خواسته‌هایشان در اختیار ندارند.

برای تمنا، رسانه تنها وسیله‌ی برای انتقال خبر نیست؛ بلکه فرصتی برای بازتاب واقعیت‌های زندگی و شنیده‌شدن صداهایی است که کمتر به آن‌ها توجه می‌شود. او می‌خواهد از طریق فعالیت رسانه‌ای، روایت دخترانی را به گوش دیگران برساند که تجربه‌های مشابهی از محرومیت، دشواری و تلاش برای ادامه‌ی آموزش دارند. در کنار این هدف، علاقه‌ی قدیمی او به کمپیوترساینس و برنامه‌نویسی نیز همچنان باقی مانده است. طراحی وب‌سایت و کُدینگ هنوز از علاقه‌مندی‌های اوست و با وجود تغییر مسیر تحصیلی، این بخش از آرزوهایش را فراموش نکرده است.
تمنا تلاش می‌کند علاقه‌های گوناگون خود را در مسیر رشد علمی و حرفه‌ای دنبال کند.

او در مسیر یادگیری، از کتاب «اثر مرکب» نیز آموخته است که پیشرفت همیشه با تغییرهای بزرگ و ناگهانی اتفاق نمی‌افتد؛ بلکه گاهی قدم‌های کوچک و تلاش‌های پیوسته‌اند که در گذر زمان، مسیر زندگی را تغییر می‌دهند. این باور در تجربه‌ی شخصی تمنا نیز جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا پس از محرومیت از آموزش در افغانستان، به‌جای کنارگذاشتن کامل آرزوهایش، تلاش کرد راه دیگری برای ادامه‌ی تحصیل پیدا کند. او اکنون باور دارد که استمرار در یادگیری، تعیین هدف و استفاده‌ی درست از فرصت‌های موجود، می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت باشد؛ حتی اگر شرایط زندگی مطابق خواسته‌های انسان پیش نرود.

پیام تمنا به دختران افغانستان این است که برای رسیدن به اهداف خود، منتظر فراهم‌شدن شرایط کاملاً مناسب نمانند. او باور دارد هر دختری باید هدف مشخصی برای زندگی خود داشته باشد و برای رسیدن به آن، حتی با قدم‌های کوچک، تلاش کند. از نگاه او، نباید همیشه منتظر انگیزه‌دادن دیگران بود؛ بلکه هر فرد باید تا جایی که می‌تواند مسئولیت آینده‌ی خود را بپذیرد و از فرصت‌هایی که در اختیار دارد، استفاده کند. تمنا می‌خواهد دختران بدانند که دشواری‌های مسیر نباید سبب فراموش‌شدن آرزوهایشان شود و یادگیری، حتی در شرایط محدود، می‌تواند راه‌های تازه‌ای پیش روی آنان قرار دهد.

روزی تمنا برای آموختن زبان انگلیسی به یک صنف پنهانی رفت، اما با جمله‌ی روبه‌رو شد که تلاش او و دیگر دختران را زیر سؤال می‌برد: «شما دخترها را چه به درس خواندن؟» آن روز صنف تعطیل شد و دختران ناچار شدند درس را نیمه‌تمام رها کنند، اما علاقه‌ی تمنا به آموختن از بین نرفت. او از افغانستان به پاکستان مهاجرت کرد، مسیر تحصیلی خود را از راه دیگری ادامه داد و رشته‌ی را برگزید که به او امکان می‌دهد درباره‌ی زندگی دختران دیگر بنویسد و روایتگر تجربه‌های آنان باشد. اکنون او می‌خواهد همان صدایی باشد که روزی فرصت شنیده‌شدن نداشت.

تمنا امروز در مسیری گام برمی‌دارد که در آن، تجربه‌ی شخصی محرومیت از آموزش به انگیزه‌ای برای روایت زندگی دیگران تبدیل شده است. او می‌خواهد صدای دخترانی باشد که هنوز فرصت سخن‌گفتن ندارند؛ دخترانی که مانند او آرزوهایی برای تحصیل، کار و ساختن آینده دارند، اما راه رسیدن به این آرزوها برایشان دشوار شده است. داستان تمنا، روایت دختری است که با وجود تغییر شرایط زندگی، مهاجرت و محرومیت آموزشی، از یادگیری دست نکشید و مسیر تازه‌ی برای تحقق آرزوهایش یافت. او اکنون می‌خواهد از طریق رسانه، روایت دختران افغانستان را بازتاب دهد، تا صدای آنان شنیده شود و داستان‌های‌شان در سکوت باقی نماند.

در میان بگذارید.