یک چرخبال ساخت شوروی سابق که ۲۵ سال پیش نخستین گروه هفت‌نفری افسران سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) را پس از حمله‌های ۱۱ سپتامبر به دره پنجشیر افغانستان انتقال داده بود، پس از بازسازی در مقر این سازمان در ویرجینیا به نمایش گذاشته شده‌است.
براساس گزارش سی‌بی‌اس نیوز که روز شنبه، ۴ میزان، نشر شده، ۲۵ سال پیش، یک چرخبال «می-۱۷» ساخت شوروی، هفت افسر سیا را در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۱، تنها ۱۵ روز پس از حمله‌های ۱۱ سپتامبر، به دره پنجشیر انتقال داد.
این گروه که با نام رمزی «JAWBREAKER» شناخته می‌شد، میلیون‌ها دالر پول نقد با خود داشت و ماموریتش جمع‌آوری اطلاعات و آماده‌سازی زمینه برای عملیات امریکا علیه القاعده و طالبان و تقویت روابط با ایتلاف شمال بود.
این چرخبال به‌دلیل ساخت روسی آن برای این ماموریت انتخاب شده بود؛ زیرا «می-۱۷» در آن زمان هم از سوی نیروهای ایتلاف شمال و هم طالبان استفاده می‌شد و می‌توانست در منطقه کمتر جلب توجه کند.
راب بایر، تاریخ‌نگار سیا گفته است که این چرخبال از معدود هلیکوپترهایی بود که می‌توانست از گذرگاه «انجمن» در ارتفاع حدود ۱۴ هزار و ۵۰۰ فوت عبور کند.
از آن‌جا که چرخبال دستگاه شناسایی برای معرفی خود به هواپیماهای امریکایی نداشت، خدمه آن روی بخش بالایی آن عبارت «USA» و پرچم امریکا را نقاشی کردند تا از سوی نیروهای خودی شناسایی شود.
این چرخبال همچنین نشان تماس «۹-۱۱-۰۱» را دریافت کرده بود؛ نامی که به حمله‌های ۱۱ سپتامبر اشاره داشت.
دیوید تایسون، افسر پیشین سیا که چند هفته پس از گروه نخست وارد افغانستان شد، گفته است که در همان چرخبال پرواز کرده بود و به‌دلیل تکان‌های شدید، صدای بلند و نشت سوخت، درباره قابل‌پرواز بودن آن نگران بود، اما خلبانان به او اطمینان داده بودند که چرخبال آماده پرواز است.
این چرخبال در مجموع بیش از ۳۰۰ ماموریت را در افغانستان انجام داد و تا سال ۲۰۱۲ در خدمت بود.
سیا در سال ۲۰۱۸ این چرخبال را به مقر خود در «لنگلی» ویرجینیا منتقل کرد و پس از سال‌ها قرار گرفتن در معرض عوامل جوی، در یک سال گذشته آن را بازسازی کرده است.
در جریان بازسازی، بخش‌های آسیب‌دیده ترمیم و رنگ آن دوباره‌آمیزی شد و شماره «۶۰۷» نیز که مربوط به خلبان افغان نخستین مأموریت بود، دوباره روی دو طرف چرخبال نقش شد.
تایسون در جریان ماموریت خود در افغانستان با نیروهای زیر فرمان عبدالرشید دوستم نیز همکاری داشت.
او گفته است که نیروهای امریکایی در کوهستان‌ها همراه با «جنگجویان افغانستان» با اسپ رفت‌وآمد می‌کردند و گاهی تا ۱۴ ساعت در روز سوارکاری می‌کردند.
در ۲۵ نوامبر ۲۰۰۱، تایسون و جانی مایکل «مایک» اسپن، افسر دیگر سیا وارد قلعه‌جنگی در نزدیکی مزارشریف شدند تا هویت زندانیان را مشخص کنند.
پس از شورش زندانیان، درگیری آغاز شد و اسپن در جریان این درگیری کشته شد. او با ۳۲ سال سن، نخستین امریکایی بود که در جنگ افغانستان کشته شد و نامش هفتادونهمین ستاره در دیوار یادبود سیا است.
تایسون گفته است که پس از کشته‌شدن اسپن، تفنگ او را برداشت و تا پایان ماموریتش از آن استفاده کرد. این تفنگ اکنون در موزیم سیا نگهداری می‌شود.
همچنان، تایسون و همسر اسپن در سازمان غیرانتفاعی «Badger Six» فعالیت دارند؛ سازمانی که در سال ۲۰۲۲ برای کمک به جنگجویان افغان که با تیم «آلفا» همکاری کرده بودند و خانواده‌های آنان ایجاد شده است.
این سازمان اعلام کرده است که اکنون از حدود ۳۵ خانواده، از جمله در زمینه غذا، دوا، انتقال و اسکان مجدد حمایت می‌کند.
