یونسکو و یونیسف اعلام کرده‌اند که ۵۳ درصد کودکان در سن مکتب ابتدایی در افغانستان از آموزش رسمی بازمانده‌اند؛ وضعیتی که به گفته این دو نهاد، در پی محدودیت‌های آموزشی، کمبود سرمایه‌گذاری و افزایش جمعیت، میلیون‌ها کودک را از حق آموزش محروم کرده است.
این دو نهاد سازمان ملل روز سه‌شنبه، ۱۳ عقرب، گزارش مشترک تازه وضعیت آموزش افغانستان را در کابل منتشر کردند.
براساس این گزارش، بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار دختر از سال ۱۴۰۰ خورشیدی تاکنون از آموزش متوسطه محروم شده‌اند.
در گزارش آمده است که افغانستان تنها کشور جهان است که در آن دسترسی دختران و زنان به آموزش بالاتر از دوره ابتدایی به‌گونه رسمی ممنوع شده است.
بر بنیاد آمار این گزارش، در فاصله نهم میزان تا نهم عقرب امسال، حدود پنج هزار و ۳۰۰ صنف آموزشی محلی فعال بوده‌اند که نزدیک به ۱۶۲ هزار تن در آن‌ها آموزش می‌دیدند.
۶۴ درصد اشتراک‌کنندگان این صنف‌ها دختران بوده‌اند.
یونسکو و یونیسف گفته‌اند که افزایش جمعیت کودکان در سن مکتب، ظرفیت نظام آموزشی افغانستان را با فشار بیشتری روبه‌رو کرده است. شمار این کودکان از حدود ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تن در سال ۱۳۹۸ به ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تن در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
در گزارش، محرومیت دختران و زنان از آموزش، بحران‌های پی‌درپی، سرمایه‌گذاری ناکافی و بازگشت گسترده مهاجران از عوامل افزایش فاصله میان نیازهای آموزشی و ظرفیت پاسخ‌گویی نظام آموزشی افغانستان عنوان شده‌اند.
با این حال، خانواده‌ها و جوامع محلی همچنان برای فراهم‌کردن آموزش فرزندان‌شان تلاش می‌کنند؛ از جمله در مناطقی که دسترسی به مکتب دشوار است.
طبق این گزارش، در سال ۱۴۰۴ حدود شش میلیون و ۶۰۰ هزار کودک در مکتب‌های ابتدایی دولتی ثبت‌نام کرده بودند.
این رقم در مقایسه با سال ۱۴۰۱، حدود ۵۶۰ هزار تن افزایش داشته است؛ اما رشد ثبت‌نام دیگر با افزایش جمعیت کودکان هم‌خوانی ندارد.
گزارش مشترک یونسکو و یونیسف، علاوه بر تأکید بر بازگرداندن حق آموزش دختران و زنان و گسترش دسترسی به مکتب، به ضعف کیفیت یادگیری نیز اشاره کرده است.
در یک ارزیابی سراسری که بیش از ۵۵ هزار شاگرد در ۳۴ ولایت افغانستان را شامل می‌شد، مشخص شده است که کمتر از نیمی از شاگردان صنف چهارم، حداقل مهارت لازم در درس زبان را در سطح صنف سوم دارند.
یافته‌های این ارزیابی نشان می‌دهد که در ریاضی نیز تنها یک‌چهارم شاگردان صنف چهارم به حداقل مهارت مورد نیاز در سطح صنف سوم رسیده‌اند.
این دو نهاد گفته‌اند که نتایج ارزیابی، ضرورت سرمایه‌گذاری پایدار در آموزش معلمان، بهبود روش‌های تدریس و فراهم‌کردن مواد آموزشی کافی را برجسته می‌کند.
در همین حال، دسترسی کودکان خردسال به آموزش پیش از مکتب نیز بسیار محدود است.
کمتر از یک درصد کودکان سه تا چهار ساله در برنامه‌های آموزشی ویژه کودکان خردسال اشتراک می‌کنند؛ وضعیتی که به گفته یونسکو و یونیسف، فرصت یادگیری مهارت‌های پایه پیش از ورود به مکتب را از این کودکان می‌گیرد.
یونسکو و یونیسف در بخش دیگری از گزارش گفته‌اند که با ادامه ممنوعیت حضور زنان در دانشگاه‌ها، بخش تحصیلات عالی افغانستان همچنان کوچک‌تر از دوره پیش از سال ۱۴۰۰ است.
بر اساس آمار این گزارش، شمار دانشجویان ثبت‌نام‌شده از حدود ۱۸۹ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ به نزدیک ۲۰۸ هزار نفر در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته است.
با این حال، این رقم هنوز فاصله زیادی با حدود ۴۳۰ هزار دانشجو در سال ۱۳۹۹ دارد.
این دو نهاد سازمان ملل خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش دختران و زنان افغان و رفع موانعی شده‌اند که دسترسی و کیفیت آموزش را تضعیف می‌کند.
یونسکو و یونیسف هشدار داده‌اند که ادامه این وضعیت، دستاوردهای دو دهه گسترش آموزش در افغانستان را با خطر عقب‌گرد روبه‌رو می‌کند و در صورت نبود اقدام فوری، یک نسل کامل از آموزش بازخواهد ماند؛ پیامدی که می‌تواند پایه‌های بازسازی و توسعه آینده کشور را نیز آسیب‌پذیر سازد.
