شهرداری گروه طالبان، در مزارشریف روز سهشنبه، ۲۸ اسد، تندیس امیر علیشیر نوایی، شاعر و اندیشمند نامدار دوره تیموریان را بهطور کامل تخریب کرد. طالبان پیشتر چهره این تندیس را با گچ پوشانده بودند، اما دو روز قبل، آن را بهصورت کلی از میان برداشتند؛ اقدامی که موجی از واکنشها در داخل و بیرون کشور به دنبال داشته است.
مارشال عبدالرشید دوستم، رهبر و بنیانگذار حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان، در واکنش به این رویداد، تخریب تندیس امیر علیشیر نوایی را «غیرقابلتحمل و نابخشودنی» دانست. او این اقدام را توهین آشکار به مفاخر کشور توصیف کرده و تأکید نمود که آثار تاریخی و فرهنگی مزارشریف با نام و یادگارهای این شخصیت برجسته پیوندی عمیق دارد.
دوستم افزود که بیحرمتی به تندیس امیر علیشیر نوایی احساسات میلیونها ترکتبار افغانستان و منطقه را جریحهدار کرده است. او در پیام خود از سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) خواست تا برای حفاظت از میراثهای فرهنگی افغانستان وارد عمل شود.
رهبر جنبش ملی اسلامی افغانستان همچنین تأکید کرد که چنین اقدامات نمادین، بخشی از روند نگرانکننده هویتزدایی و فرهنگستیزی در کشور است. او هشدار داد که ادامه این روند پیامدهای جدی برای همبستگی اجتماعی و فرهنگی افغانستان خواهد داشت.
در کنار دوستم، عنایتالله بابر فرهمند، معاون پیشین شورای عالی مصالحه ملی نیز با انتشار اعلامیهای، تخریب تندیس امیر علیشیر نوایی را «اقدامی شنیع علیه تاریخ و هویت افغانستان» خواند. او این حرکت را نشانهای روشن از هویتستیزی و فرهنگستیزی گروه طالبان عنوان کرد.
بابر فرهمند افزود که این اقدام نشان میدهد طالبان هیچگونه ارادهای برای احترام به فرهنگ و تاریخ مشترک مردم ندارند. او تأکید کرد که خاموشی در برابر چنین اعمالی به معنای پذیرفتن روند محو هویت و ارزشهای ملی است.
انجمنهای مدنی و اجتماعی ترکان افغانستان نیز با صدور بیانیهای، تخریب تندیس امیر علیشیر نوایی را «حمله آشکار به حافظه جمعی مردم و بخشی از هویت مشترک شهروندان» کشور دانستند. آنان تأکید کردند که این عمل نهتنها توهین به ترکتباران افغانستان، بلکه بیاحترامی به تمامی شهروندان است.
این انجمنها افزودند که «چنین اقداماتی ادامه روند نگرانکنندهای است که سالها علیه ترکان افغانستان جریان داشته و در دوره کنونی طالبان به اوج خود رسیده است». آنان تأکید کردند که جامعه مدنی در برابر این روند سکوت نخواهد کرد.
به باور این نهادها، تخریب تندیس امیر علیشیر نوایی نماد حذف فرهنگی و تاریخی یک قوم از حافظه جمعی کشور است. آنها هشدار دادند که بیتوجهی به این موضوع میتواند زمینهساز بحرانهای تازه اجتماعی شود.
این انجمنها از جامعه جهانی بهویژه یونسکو خواستند که در برابر چنین اقداماتی بیتفاوت نمانند و برای حفاظت از میراثهای فرهنگی افغانستان اقدام عملی انجام دهند.
در سطح منطقهای نیز وزارت خارجه اوزبیکستان به این رویداد واکنش نشان داد. این وزارت در بیانیهای اعلام کرد که پس از تخریب تندیس امیر علیشیر نوایی، فوراً با مقامهای گروه طالبان تماس گرفته و خواستار توضیحات رسمی شده است.
اخرور بورخانوف، سخنگوی وزارت خارجه اوزبیکستان، گفت که طالبان در پاسخ اظهار تأسف کرده و وعده دادهاند که بنای یادبود جدیدی برای امیر علیشیر نوایی ساخته و یکی از چهارراهیهای شهر مزارشریف را به نام او مسمّا کنند.
گفتنی است که امیر علیشیر نوایی، مشهور به «امیرالکلام»، از بزرگترین شاعران، سیاستمداران و متفکران قرن نهم هجری بود که نقش مهمی در ترویج زبان و ادبیات ترکی و فارسی ایفا کرد. تندیس او سالها پیش در شهر مزارشریف نصب شد و به نماد فرهنگی و تاریخی این شهر مبدل گشته بود.
