پنج سال پس از تغییر نظام سیاسی در افغانستان، این کشور در وضعیتی قرار دارد که در ظاهر، جنگ گسترده و درگیریهای سراسری سالهای گذشته در آن دیده نمیشود، اما گزارشهای تازه سازمان ملل متحد نشان میدهد که مسئله امنیت هنوز بهطور کامل از افغانستان رخت نبسته است. براساس تازهترین گزارش آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، گروههای مسلح مخالف طالبان در فاصله اول ماه می تا پایان جولای، مسوولیت ۸۸ حمله را در ۲۱ ولایت افغانستان برعهده گرفتهاند که ۵۵ مورد آن از سوی سازمان ملل تایید شده است. در همین دوره، نزدیک به سه هزار رویداد امنیتی در افغانستان ثبت شده که نسبت به دوره مشابه سال گذشته، ۱۱ درصد افزایش را نشان میدهد.
اما این آمار در کنار یک واقعیت دیگر قرار دارد؛ گروههای مخالف طالبان، با وجود انجام حملههای پراکنده، تاکنون نتوانستهاند کنترل سرزمینی طالبان را بهگونه جدی به چالش بکشند. گزارش سازمان ملل این گروهها را پراکندهتر و غیرمتمرکزتر توصیف کرده و میگوید که تمرکز اصلی آنان بیشتر بر کمین، حمله به ایستهای بازرسی و تاسیسات نظامی مربوط به طالبان بوده است. با این حال، همزمانی انتشار این گزارش با هشدار هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، به مسوولان امنیتی این گروه قابل توجه است. هبتالله آخندزاده در یک نشست امنیتی در کندهار، به مسوولان امنیتی این گروه هشدار داده که حتا یک لحظه غفلت میتواند زمینه موفقیت مخالفان را فراهم کند و از آنان خواسته است برای جلوگیری از ناامنی، مسوولیتهایشان را با جدیت بیشتری انجام دهند. این اظهارات نشان میدهد که در کنار ادعای تامین امنیت سراسری، موضوع تهدیدهای پراکنده و حملههای مخالفان همچنان در محاسبات امنیتی طالبان جایگاه دارد.
اما چالش افغانستان تنها به حملههای مخالفان مسلح محدود نمیشود. در نشست اخیر شورای امنیت سازمان ملل، نماینده امریکا بخش قابل توجهی از سخنان خود را به موضوع حضور گروههای تروریستی، بازداشت شهروندان خارجی، وضعیت حقوق بشر و محدودیتهای اعمالشده بر زنان و دختران در افغانستان اختصاص داد. در مقابل، مسئله افغانستان برای کشورهای منطقه نیز همچنان یک موضوع امنیتی و سیاسی مهم باقی مانده است. همزمان با نشست شورای امنیت، کابل شاهد رفتوآمد مقامهای ارشد امنیتی منطقه بود. معاون شورای امنیت ملی قطر با وزیر دفاع و وزیر امور داخله طالبان در کابل دیدار کرد و درباره گسترش روابط، همکاریها و تعامل با جامعه جهانی گفتوگو داشت. از سوی دیگر، رییس سازمان اطلاعات ملی ترکیه نیز در همین زمان وارد کابل شد. هرچند جزییات کامل دستور کار این دیدارها بهصورت رسمی اعلام نشده، اما همزمانی حضور مقامهای ارشد امنیتی قطر و ترکیه در کابل، نشاندهنده ادامه توجه بازیگران منطقهای به تحولات افغانستان است.
در واقع، تصویر کنونی افغانستان چندلایه است؛ از یک طرف طالبان توانستهاند کنترل سرزمینی کشور را حفظ کنند و مخالفان مسلح نیز تاکنون نتوانستهاند یک تهدید سازمانیافته و گسترده علیه این کنترل ایجاد کنند؛ از طرف دیگر، آمار سازمان ملل از افزایش رویدادهای امنیتی حکایت دارد و نگرانیها درباره گروههای تروریستی، وضعیت حقوق بشر و آینده تعامل افغانستان با جهان همچنان پابرجاست. از همینجاست که مسئله امنیت افغانستان دیگر تنها یک موضوع داخلی نیست. امنیت مرزها، فعالیت گروههای مسلح، روابط با کشورهای همسایه، حضور گروههای تروریستی و چگونگی تعامل طالبان با جامعه جهانی، همه به یکدیگر پیوند خوردهاند.
در چنین شرایطی، طالبان همزمان تلاش دارند روابط خود با کشورهای منطقه را گسترش دهند و زمینه تعامل بیشتر با جامعه جهانی را فراهم کنند؛ در حالیکه در شورای امنیت سازمان ملل، هنوز بخش مهمی از بحثها درباره سیاستهای داخلی طالبان و تعهدات این گروه در برابر جامعه جهانی است. گزارش تازه سازمان ملل در حقیقت تصویری دوگانه از افغانستان ارایه میکند؛ کشوری با کنترل سرزمینی نسبتاً باثبات، اما با چالشهای امنیتی، سیاسی و بینالمللی که هنوز پایان نیافتهاند. اکنون پرسش اصلی این است که آیا این وضعیت میتواند به یک ثبات پایدار تبدیل شود یا افغانستان همچنان درگیر مجموعهای از تهدیدهای پراکنده داخلی و فشارهای خارجی باقی خواهد ماند؟ پاسخ به این پرسش، تا حد زیادی به توانایی رژیم طالبان در تامین امنیت، مدیریت روابط منطقهای، پاسخگویی به نگرانیهای جامعه جهانی و ایجاد زمینه برای یک تعامل گستردهتر داخلی و خارجی وابسته خواهد بود.
