حسن خان، خبرنگار و تحلیلگر مسائل امنیتی پاکستان، میگوید سفر رییس استخبارات ترکیه و معاون شورای امنیت ملی قطر به افغانستان، بخشی از نگرانیهای فزاینده درباره افزایش شمار جنگجویان ترکتبار و عرب در افغانستان و پیوستن آنان به شبکههای القاعده و داعش است.
به گفته او، گزارشها درباره گسترش روابط میان القاعده و طالبان، بهشدت موجب نگرانی ترکیه و کشورهای عربی شده است. گزارشهای اخیر به روابط ظاهراً نزدیک میان رهبری القاعده و طالبان اشاره کرده و مدعی شدهاند که القاعده از افغانستان بهعنوان مرکز فرماندهی و کنترل استفاده میکند.
یک منبع ارشد پاکستانی به این روزنامهگار پاکستانی گفته است که سفر مقامهای ترکیه و قطر و دیدارهای بعدی آنان با رهبران طالبان در کابل و کندهار، ارتباطی با پاکستان یا روابط تیره میان اسلامآباد و طالبان ندارد.
ابراهیم کالین، رییس سازمان اطلاعات ترکیه، و حمد بن خمیس الکبیسی، معاون شورای امنیت ملی قطر، به کابل آمدند. کالین با عبدالحق وثیق، رییس استخبارات طالبان، ملا یعقوب، وزیر دفاع، سراجالدین حقانی، وزیر داخله، و ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاستالوزرای طالبان، دیدار کرده است.
موضوعات اعلامشده در این دیدارها شامل همکاریهای امنیتی و استخباراتی، ثبات منطقه، مبارزه با تروریسم، قاچاق انسان و مواد مخدر بوده است.
همچنان این هیات به کندهار رفته و با حلقه نزدیک به هبتالله آخندزاده دیدارهایی داشته است. با این حال، هنوز دلایل اصلی این سفر و محتوای کامل دیدارهای کندهار بهصورت رسمی اعلام نشده است.
در دیدارهای دیگر نیز موضوع مبارزه با تروریسم، قاچاق انسان و مواد مخدر مطرح شده است.
این همکاری میتواند برای ترکیه از این جهت اهمیت داشته باشد که طی چند سال گذشته پولیس این کشور بارها از بازداشت افراد به ظن عضویت یا ارتباط با داعش در شهرهای مختلف ترکیه خبر داده است. افغانستان پس از خروج نیروهای خارجی و بازگشت طالبان، به صحنه فعالیت و رقابت چندین گروه مسلح، از جمله القاعده و داعش، تبدیل شده و نگرانی درباره شبکههای فرامرزی همچنان یکی از مسائل امنیتی مهم برای کشورهای منطقه است.
آیا سفر با پاکستان ارتباط دارد؟
در همین حال، یک منبع ارشد پاکستانی به این روزنامهگار پاکستانی گفته گفته است که سفر مقامهای ترکیه و قطر و دیدارهای بعدی آنان با رهبران طالبان در کابل و کندهار، ارتباطی با پاکستان یا روابط تیره میان اسلامآباد و کابل ندارد.
این مقام پاکستانی گفته است: «اگر آنان از طالبان بخواهند که از تحریک طالبان پاکستان (TTP) فاصله بگیرند، این خوب است؛ اما اگر از طالبان بخواهند وارد گفتوگو شوند، نه.»
حسن خان میگوید مقامهای طالبان چنین وانمود میکنند که هیأتهای ترکیه و قطر برای بررسی موضوعات مرتبط با پاکستان و طالبان به کابل آمدهاند.
بر اساس این تحلیل، طالبان با ارائه چنین برداشتی تلاش دارند توجهها را از انگیزههای واقعی سفر این مقامها منحرف کنند؛ انگیزهای که به گفته حسن خان، انتقال نگرانی ترکیه و کشورهای عربی درباره افزایش شمار جنگجویان ترکتبار و عرب است که به مراکز آموزشی القاعده در افغانستان میپیوندند.
جنگ عربستان و حوثیها
موضوع دیگری که میتواند در تحلیل سفر مقامهای قطری به افغانستان مورد توجه قرار گیرد، تشدید جنگ میان عربستان سعودی و حوثیهای مورد حمایت ایران است.
طالبان در دوره اخیر مواضع نزدیکتری به عربستان نشان دادهاند و وزارت خارجه این گروه در موارد مختلف حملات حوثیها را محکوم کرده است. در آخرین مورد نیز طالبان حمله حوثیها به یک نفتکش سعودی و همچنین حمله ادعایی به شهر مکه را محکوم و بر اهمیت امنیت مسیرهای دریایی تأکید کردهاند.
با تشدید فشار حوثیها در دریای سرخ و بابالمندب، این وضعیت میتواند بر امنیت انرژی عربستان سعودی و سایر کشورهای خلیج تأثیر بگذارد.
از این منظر، این احتمال نیز مطرح است که قطر در گفتوگو با طالبان به دنبال نوعی همکاری یا هماهنگی منطقهای در برابر نفوذ ایران باشد.
یکی از فرضیههای مطرحشده این است که قطر ممکن است از طالبان بخواهد در زمینه محدود کردن مسیرهای اقتصادی و تجاری ایران از طریق افغانستان همکاری کند تا ایران نتواند در درازمدت از مسیر افغانستان برای انتقال کالا به افغانستان و کشورهای آسیای میانه استفاده گسترده داشته باشد.
با این حال، این موضوع در حال حاضر در حد یک احتمال و تحلیل است و نمیتوان آن را بهعنوان هدف قطعی سفر مقام قطری مطرح کرد.
نگرانی از حضور فزاینده جنگجویان خارجی
در مجموع، سفر همزمان رییس استخبارات ترکیه و معاون شورای امنیت ملی قطر به افغانستان در شرایطی انجام میشود که نگرانیها درباره حضور و فعالیت گروههای جهادی و شبکههای فرامرزی در افغانستان افزایش یافته است.
حضور جنگجویان ترکتبار و عرب و پیوستن آنان به شبکههای القاعده و داعش، در کنار گزارشها درباره روابط میان طالبان و القاعده، میتواند یکی از موضوعات مورد توجه مقامهای امنیتی ترکیه و کشورهای عربی باشد.
همچنین سفر این مقامها به کندهار و دیدار با حلقه نزدیک به هبتالله آخندزاده نشان میدهد که گفتوگوها تنها به ساختار رسمی طالبان در کابل محدود نبوده و مرکز قدرت این گروه در کندهار نیز مورد توجه هیأتهای خارجی قرار گرفته است.
